سال تولید، پشتیبانی‌ها و مانع زدایی‌ها | دوشنبه، ۳۱ خرداد ۱۴۰۰

کتاب نزهه القلوب - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

کتاب نزهه القلوب

کتاب نزهه القلوب

Nozhatolgolob

نزهة القلوب کتابی دانشنامه ‌گونه‌ است از حمدالله مستوفی نویسنده بنام و مشهور قزوین . کتاب که به سال ۷۴۰ قمری نوشته شده‌ است، بنیادش بر یک فاتحه، سه مقاله و یک خاتمه نهاده‌ است. مقاله اول در کانی‌ شناسی، گیاه‌ شناسی و جانور شناسی‌ است. مقاله دوم در تن و روان انسان است. مقاله سوم در جغرافیا، مفصل ‌ترین بخش کتاب است و همین مقاله‌ است که چند بار به چاپ رسیده‌ است.

مقاله سوم در چهار قسم، قسم اول در ذکر حرمین شریفین و مسجد اقصی، قسم دوم در شرح احوال ایران ‌زمین و خود مشتمل است بر مطلع و مقصد و مخلص، و قسم سوم در ذکر بلادی که جزء ایران نیست اما حکام ایرانی آن را بنا نهاده‌اند، و قسم چهارم در ذکر عمارات عالیه مشهور که در دیگر ولایات ربع مسکون است و از عظمت ابنیه‌ است.

خاتمه اثر در ذکر عجایبی است که در سایر ولایات ربع مسکون است و در بر و بحر و بیرون از آنچه در ایران‌ زمین است. حمدالله مستوفی که به عنوان مأمور ارشد مالیاتی در دولت ایلخانان فعالیت می‌کرده، در نوشتارهای اقتصادی‌اش از دفاتر مالیاتی ایلخانان استفاده کرده‌ است.

همچنین در توصیف شرایط طبیعی و وضعیت شهرها و روستاهای فعال ایران در آن زمان، به مواردی همچون رودخانه‌ها، نهرهای آب، معادن و راه‌های کاروان‌ رو اشاره کرده‌ است.

مؤلف در مقدمه از منابع خود یاد کرده و از آثاری چون صورالاقالیم ابوزید بلخی، المسالک و الممالک ابن خردادبه، عجایب‌المخلوقات زکریای قزوینی، آثار البلاد قزوینی، فارسنامه ابن بلخی، آثار الباقیه ابوریحان بیرونی، ولایت کرمان خواجه ناصرالدین منشی کرمانی، التفهیم ابوریحان بیرونی، تاریخ اصفهان عبدالرحمن بن محمد بن اسحق اصفهانی، عجایب‌الاخبار، معجم‌البلدان یاقوت حموی، صور الکواکب شیخ ابوالحسن صوفی، اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی، تنسوق ‌نامه ایلخانی خواجه نصیرالدین طوسی، و جهان ‌نامه سود برده ‌است.

نزهة القلوب نخستین بار به ‌صورت چاپ سنگی در ۱۳۱۱ قمری به طور کامل چاپ شده است، و بار دیگر مقاله سوم کتاب بر مبنای چاپ سنگی و مقابله با چند نسخه خطی در ۱۹۱۵ میلادی به کوشش گای لسترنج در مجموعه اوقاف گیب به چاپ رسیده‌ است. بعدها استاد محمد دبیرسیاقی چاپ منقحی از مقاله سوم آماده کرد.

Loading the player...